Spaanse salie

De wetenschap is het er niet helemaal over eens waar de Spaanse salie thuishoort. Sommigen denken dat het een broertje is van de (gewone) salie (Salvia lavandulifolia) en sommigen denken dat het een ondersoort is van de (gewone) salie (Salvia officinalis lavandulifolia) is.

De Spaanse salie is een kleine, houtachtige, kruidachtige vaste plant die inheems is in Spanje en Zuid-Frankrijk. Hij groeit in rotsachtige grond in maquis-struikgewassen en wordt vaak aangetroffen samen met rozemarijn (Rosmarinus officinalis), wollige lavendel (Lavandula lanata) en slanke bezembrem (Genista cinerea). Een Maquis is een biotoop met een mediterrane, vegetatie van houtachtige struiken. De planten hebben zich moeten aanpassen aan een stenige, droge omgeving. Deze struwelen komen veelvuldig voor op de kusten van de Middellandse Zee.

De Spaanse salie past perfect in een dergelijke omgeving. Deze soort wordt maximaal 30 centimeter hoog en breed, heeft een liggende groeiwijze en smalle, lancetvormige, witgrijze bladeren van minder dan 50 millimeter lang. De bladeren staan tegenover elkaar aan de stengel en lijken in trossen te groeien.

Wanneer de bladeren worden gekneusd, geven ze etherische oliën af met een geur die lijkt op die van rozemarijn. De 25 millimeter lange, lichtpaarse bloemen groeien aan korte bloemstelen en bloeien ongeveer een maand lang in de late lente en vroege zomer. De bloemstelen hebben zeer weinig bloemen in wijd uit elkaar staande kransen. Sommige variëteiten hebben een donkere kelk.

Het eerste deel van de wetenschappelijke naam, Salvia, is te herleiden tot het Latijnse woord salvere (‘redden’), een woord dat zelfs nu nog in het Engels te herkennen is als save. Het tweede deel, lavandulifolia, is Latijns en betekent zoiets als 'een blad (dat lijkt op dat van) lavendel'.

De etherische olie van deze plant heeft een selectief acetylcholinesterase (AChE)-remmend effect in het menselijk brein[1].

Cholinesteraseremmers verhogen de hoeveelheid van de neurotransmitter acetylcholine in de hersenen door de afbraak ervan te remmen. Dit verbetert de communicatie tussen zenuwcellen, wat kan leiden tot een kleine verbetering van cognitieve functies (geheugen, aandacht, spraak) bij milde tot matige dementie, alhoewel het de ziekte niet geneest. Bij de Ziekte van Alzheimer, Lewy Body dementie (LBD), Parkinson dementie en andere dementievormen is er vaak een tekort aan acetylcholine, wat leidt tot cognitieve achteruitgang. Het remmen van het enzym acetylcholinesterase zorgt ervoor dat het beschikbare acetylcholine minder snel wordt afgebroken, wat de signaaloverdracht verbetert, met als gevolg dat patiënten een betere aandacht, alertheid en dagelijks functioneren ervaren, alhoewel het effect varieert en niet bij iedereen optreedt.

De wetenschap heeft daarvoor ook medicijnen ontwikkeld, al is het effect beperkt: Rivastigmine of Galantamine zijn vooral bedoeld om de achteruitgang van de hersenfuncties te vertragen.

Een ander effect van het consumeren van Spaanse salie is dat het het geheugen van jongeren kan verbeteren[2]. 'The most striking effect was on immediate word recall,' zo meldden de verbaasde wetenschappers.

Dus, een advies kan zijn om de Spaanse salie in je kruidentuintje aan te planten en de opbrengst te gebruiken in gerechten om je brein te beschermen tegen die onvermijdelijke achteruitgang.

[1] Cutillas et al: Composition and Antioxidant, Antienzymatic and Antimicrobial Activities of Volatile Molecules from Spanish Salvia lavandulifolia (Vahl) Essential Oils in Molecules – 2017. Zie hier.
[2] Tildesley et al: Salvia lavandulaefolia (Spanish sage) enhances memory in healthy young volunteers in Pharmacology, Biochemistry, and Behaviour – 2003. Zie hier.